بقلم : موبد فیروز آذرگشسب

  برای آنکه خوانندگان ارجمند از مفهوم گاتاها و مندرجات آن

  و همچنین از سراینده آنها اطلاعاتی داشته باشند

  سعی خواهد شد ، قبل از درج سروده های مقدس گاتاها

  شرح مختصری از مفاهیم به طور مختصر و فشرده

  در زیر آورده شود :

  گاتاها از لحاظ مفهوم بمعنی سروده های آسمانی است

  و با واژه ی (( گیتا )) که سروده های مقدس هندوها ست مترادف می باشد.

  گاتاها دارای هفده هات یا فصل می باشد

  که چون نگینی در میان انگشتر یسنا قرار داده شده است

  و به پنج بخش تقسیم گشته است که عبارتند از :

  اهنود – اشتود – سپنتمد – وهوخشتر – وهیشتوایشت گات

  اهنودگات از هات 28 یسنا شروع و تا هات 34 ادامه دارد .

  جمعا هفت فصل بوده و بنام یشت گاهان نیز معروف است

  که معمولا هنگام انجام مراسم پرسه (ختم) توسط موبد خوانده می شود.

  اشتودگات دارای چهار فصل بوده

  از هات 34 یسنا شروع و به هات 46 خاتمه می یابد .

  سپنتمدگات نیز دارای چهار فصل می باشد

  که از هات 47 یسنا شروع و به هات 50 خاتمه می یابد.

  وهوخشتر و وهیشتوایشت گات هریک دارای یک فصل می باشند

  که هات 51 یسنا را وهوخشتر و هات 52 را وهیشتوایشت می نامند.

  گاتاها به زبان اوستایی بسیار کهن سروده شده

  و از لحاظ قدمت با (( ریگ وید )) هندوها برابری می کند

  و از سخنان خود اشوزرتشت می باشد .

  هرگاه بتوانیم زمان گاتاها را تعیین کنیم ،

  زمان اشوزرتشت سراینده ی این سروده های نغز را نیز می توان تعیین کرد.

  متاسفانه با سوخته شدن کتابخانه معظم شاهی در تخت جمشید بدست اسکندر مقدونی

  و از بین رفتن باقیمانده ی مدارک دینی زرتشتیان در اثر حملات اعراب

  و یورش و هجوم قوم مغول به این سرزمین ،

  امروز مدرک و ماخذی که بتوانیم تاریخ زرتشت و گاتاها را بطور دقیق بیابیم

  در دست نیست .

  به همین علت راجع به پیغمبر ایران تاکنون نظرات متفاوتی بیان شده است

  که از بین آنان راجع به سه نظر بحث خواهیم کرد :

  نظریه اول تاریخ سنتی است که

  زمان زرتشت را سیصد سال قبل از حمله اسکندر به ایران

  و یا حدود قرن ششم میلادی دانسته است

  ولی این نظریه امروزه به کلی مردود شناخته شده است

  بعلت اینکه زبان اوستایی گاتاها

  با فرس باستان هخامنشی هیچگونه شباهتی ندارد

  و از آن گذشته هیچکدام از شاهان هخامنشی ذکری از نام پیغمبر ایرانی نکرده اند.

    بعلاوه گشتاسب کیانی یاور و پشتیبان اشوزرتشت ،

  پادشاهی مقتدر و نیرومند بود در صورتیکه

  گشتاسب هخامنشی که در حدود قرن ششم (ق.م) میزیست

  پدر داریوش بزرگ و فرمانروای کوچکی بیش نبوده

  و تقریبا به طور گمنام زندگی می کرده است

  چنانکه داریوش در سنگ نوشته خود هیچ عنوانی برای پدرش عنوان نکرده

  ولی خود را شاه شاهان می نامد.

  نظریه دوم گفته های مورخین یونان است

  که زمان زرتشت را حدود شش هزار سال قبل از میلاد مسیح ذکر کرده اند

  این نظریه نیز بدلیل فقدان مدارک مستند و کافی ،

  طرفداران زیادی ندارد .

  نظریه سوم عقیده ی اوستا شناسان و دانشمندانی است

  که زمان اشوزرتشت را یکهزار تا یکهزار و هفتصد و پنجاه سال

  قبل از میلاد دانسته اند .

  یعنی زمان زرتشت را کمی پایین تر از زمان ((ریگ وید )) شمرده اند.

  در میان نظریات اوستاشناسان ، نظریه ی پروفسور میلز

  که کمال اهمیت را دارد ، بیان می شود :

  { سالها پیش تصور می کردم زمان پیغمبر ایران نباید بیش از

  یکهزار و پانصد سال قبل از میلاد باشد

  ولی بعدها در اثر مطالعات زیاد متوجه شدم

  که هرچقدر زمان زرتشت را از یکهزار و پانصد سال قبل از میلاد

  هم عقب تر ببریم ، منطقی تر خواهد بود

  زیرا هرگاه زبان گاتاها را قبل از پرستش مهر بدانیم

  میتوانیم این کتاب آسمانی را کهن ترین مجموعه خطی بدانیم

  که به ما رسیده است.

  ولی با توجه به کلیه حقایق مخصوصا تاریخ گذشته ایران

  و تغییراتی که در زبان آریایی به چشم می خورد

  و عدم وجود مهر و هوم در گاتاها ( دو ایزدی که در اوستای متاخر

  و ریگ وید مشترک بوده و به تفصیل از آنها بحث شده)

  نشان می دهد که سالیان بسیار بسیار درازی طول کشیده است

  تا کیشی که خالی از هرگونه موهوم و خرافات و تعصب و آلودگی بود

  تنزل کرده و به صورتی در آید که در مهرپرستی و آیین هوم رواج داشت.

  بطور مسلم و بدون تردید ، ایزدان مشترکی که در یشت ها و ریگ وید

  ذکر شده اند ، بسیار کهن می باشند

  و اگر زمان گاتاها را قبل از پرستش ایزدان مذکور بدانیم

  ( چون در متن سروده ها هیچ ذکری از نام آنها نشده )

  پس تاریخی برای قدمت گاتاها نمی توان تعیین کرد . }

  ضمنا پروفسور و دانشمند آلمانی در این باره می نویسد :

  { در سرتاسر گاتاها با وجود اینکه بیش از دویست بار

  از خداوند یکتا نام برده شده است

  اغلب به صورت ((مزدا اهورا)) و یا بصورت تفکیکی ((مزدا)) و ((اهورا))

  می باشد . در صورتیکه در سنگ نوشته های هخامنشی

  همیشه نام ((خداوند جان و خرد)) ، ((اورمزد)) و ((اهورامزدا)) ذکر شده است.

  این موضوع نشان می دهد که سالیان دراز و یا در حقیقت

  گذشت هزاران سال  لازم بوده است

  تا نامی را که مورد توجه و استفاده همگان بوده

  و هرروز مردم از آن یاد می کرده اند

  تغییر شکل و ماهیت بدهد

  یعنی از صورت ((مزدااهورا)) بشکل ((اهورامزدا)) و ((اورمزد)) درآید.

  تحول زبان به شکل مزبور خیلی بندرت

  و آنهم بعد از گذشت قرن ها امکان پذیر است.

  با توجه به نظریه پروفسور رامپیس و پروفسور میلز و تلفیق این دو عقیده

  می توان گفت زمان اشوزرتشت و گاتاها

  در حدود سه هزار تا سه هزار و پانصد سال قبل از میلاد بوده است.

  در هر حال اشوزرتشت به هر زمان و مکان و محیطی تعلق داشته باشد

  مایه افتخار ایران و سربلندی ایرانیان است

  زیرا اولین آموزگار و رهبری بود

  که بشر را بسوی یکتا پرستی و راستی ارشاد فرمود.

                                                                    ادامه دارد ...